Hoe gaven lesbo’s en homo’s vorm aan hun leven in een tijd waarin er nog geen voorbeelden, rolpatronen en clichés waren, maar wel veel onderdrukking?

Johan Meester beschrijft het leven van een aantal opmerkelijke lesbo’s en homo’s uit het verleden, vaak uit een literaire omgeving. Deze keer Violet Trefusis.

Achtervolgd door een tweepersoons vliegtuigje met daarin hun echtgenoten, gingen de dames er vandoor, op weg naar Amiens. Het gebeurde in 1920 en het betrof de meest fameuze lesbische liaison van het interbellum: die tussen Violet Trefusis en Vita Sackville-West.

Beide schreven erover: Vita schreef Challenge en Violet Broderie Anglaise. Virginia Woolf op haar beurt beschreef de relatie in Orlando, waarin de ontrouwe Sasha voor Violet staat. Tenslotte heeft Vita’s zoon Nigel erover geschreven in Portrait of a Marriage gebruikmakend van Vita’s dagboeken. Vooral door dat laatste boek en de verfilming ervan lijkt de persoon van Violet Trefusis naar de achtergrond te zijn verdwenen. Onterecht, want ze verdient onze interesse.

 


Violet en haar moeder

 

Opvoeding

Violet Keppel wordt geboren in 1894 in een welvarend gezin. Haar vader, George Keppel, is een nazaat van de Nederlander Joost van Keppel, die als zijn geliefde met stadhouder Willem III mee naar Engeland kwam tijdens de Glorious Revolution. Willem III maakte Joost Earl of Albemarle en liet hem na zijn dood een fortuin na.

Violet’s moeder Alice Edmonstone stamt uit Schotse adel, is knap en heeft verschillende relaties met adellijke mannen. Zo werkt ze de familie sociaal en ook financieel omhoog. Algemeen wordt aangenomen dat Violet niet de dochter van vader George is. In 1898 wordt Alice de minnares van de latere koning Edward VII en blijft dat tot zijn dood. Omdat ze zeer discreet is, maar ook geestig en intelligent, wordt ze een van de meest geziene gastvrouwen van Londen. Er komt een tweede kind, Sonia, naar wordt aangenomen een dochter van Edward VII; zij werd de grootmoeder van Camilla Parker-Bowles.

Violet krijgt een opvoeding die past bij een meisje uit de hoogste kringen: ze bezoekt een meisjesschool in Engeland en verblijft langere tijd met haar gouvernante in Frankrijk, Italie en Duitsland. Ze spreekt vloeiend Engels, Frans en Duits. Ze heeft de beste manieren, leert dansen en converseren, tekent verdienstelijk. ’s Zomers gaat ze met haar moeder en Edward VII, die ze Kingy noemt, naar Biarritz. De hele opvoeding is erop gericht een goede partij te huwen en minimaal te consolideren wat moeder Alice heeft opgebouwd. Het loopt anders.

Violet is behalve aantrekkelijk, intelligent, flirterig en een kosmopoliet ook lesbisch en wars van de Engelse conventies. In haar moeder ziet ze de hypocrisie van haar tijd: zolang je getrouwd bent en de juiste codes volgt, is bijna alles geoorloofd. In Frankrijk voelt ze zich vrij en daar zal ze een groot deel van haar leven wonen. Ze wil schrijfster worden.

 

 

Violet door W. Rankin

 

Vita

Op de meisjesschool valt Violet als een blok voor medescholier Vita Sackville-West.

Vita is van oeroude adel en exotisch: haar grootmoeder was een Spaanse zigeunerin, haar moeder heeft een zeer rijke en gulle minnaar. In 1908 vertelt Violet dat ze verliefd is op Vita en geeft haar een ring, gemaakt van rode lava. Vita zal voor Violet dé grote, bijna obsessieve, liefde blijven.

Hoewel buitenechtelijke relaties, met de nodige discretie, zijn toegestaan, geldt dat niet voor lesbische relaties. Wanneer Vita trouwt met de vermogende biseksuele diplomaat Harold Nicolson en een open huwelijk met hem heeft, blijft een relatie met Violet scandaleus. Violet heeft een sterke aversie tegen het huwelijk en tegen een fysieke relatie met mannen, maar onder enorme druk van haar moeder trouwt ze met Denys Trefusis, een officier van de Royal Horse Guard, echter onder voorwaarde dat ze geen seks met hem zal hebben. Vreemd genoeg is dat ook een voorwaarde van Vita, hoewel ze zelf al getrouwd is en twee zonen heeft. Het is een ongelijke relatie, waarin Vita domineert.

Violet en Vita gaan soms maandenlang naar Frankrijk; dit brengt niet alleen de diplomatieke carrière van Harold in gevaar, maar ook de huwelijkskansen van Violets zus Sonia. En zo sturen beide moeders de echtgenoten in een vliegtuigje achter hun vrouwen aan.

Uiteindelijk verbreekt Vita de relatie wanneer ze hoort dat Violet haar ontrouw is geweest door te slapen met haar man Denys. Het is nog altijd onduidelijk of dit echt is gebeurd of dat Harold het heeft verzonnen om zo een wig tussen de twee vrouwen te drijven.

Violet en Denys gaan in Parijs wonen, uit het zicht van de Engelse society. Wat blijft zijn de brieven van Violet aan Vita, die in 1990 werden uitgegeven.

 

Tekening door Violet, Vita in mannenkleding, Violet links, Vita rechts

 

Winnaretta

In Parijs krijgt Violet een relatie met Winnaretta Singer, de immens rijke Princesse de Polignac. Iedereen weet dat ze lesbisch is (en haar man homo), maar omdat ze erg rijk én discreet is, doet Alice Keppel niet te moeilijk. Ze maken zelfs gezamenlijk lange reizen naar Egypte, de VS en Griekenland. De relatie met de eveneens dominante Winnaretta brengt Violet tot rust. Na 10 jaar gaat de relatie uit; Denys is dan al gestorven.

Violet is nooit omgegaan met mensen als Nathalie Barney, Gertrude Stein of de Bloomsbury groep in Londen. Meer en meer omringt ze zich met Europese adel, kunstenaars en diplomaten. Net als Vita gaat ze schrijven.

Nadat Orlando van Virginia Woolf is uitgekomen, waarin Vita en Knole House centraal staan, schrijft Violet Broderie Anglaise (in het Frans). Het is een buitengewoon origineel en knap geschreven verslag van de relatie tussen Violet en Vita door de ogen van Virginia Woolf.  Het gaat terug op een ontmoeting tussen Violet en Virginia, waar ook Virginia in haar brieven aan Vita over schrijft.

Er volgen andere boeken, zoals Hunt the Slipper en Don't look Round, maar meer nog blijven onuitgegeven.

 

De jaren na de oorlog

Gedurende de oorlog verblijft Violet in Engeland. Na de oorlog, als beide ouders gestorven zijn, erft ze hun enorme villa in Florence, de Villa dell’Ombrellino. Ze gaat daar een deel van het jaar wonen en is dan de Grand Dame van de internationale expats en de Italiaanse adel in en rond Florence. Ze gaat meer en meer lijken op de socialite die haar moeder was, maar net iets excentrieker.

Ze heeft een uitgebreide kring homoseksuele mannen om zich heen, zoals Jean Cocteau, Dior, Balmain, Osbert Sitwell, Harold Acton, Lord Berners.

Erkenning als schrijfster krijgt ze niet, haar lesbische verleden kleeft aan haar, ze weet niet wie haar echte vader is, haar schoonheid gaat na haar veertigste ook al achteruit. Haar diepe verleidelijke stem blijft, maar ze vindt dat ze haar liefde en talenten heeft verspild.

Ze krijgt een ziekte waardoor haar lichaam geen voedingstoffen meer kan opnemen: in 1972 sterft ze, uitgehongerd.  Haar zuster Sonia erft de villa in Florence; kleindochter Camilla brengt er de zomervakanties door

Vita wordt nu vooral gezien als de vrijgevochtene. Maar je kunt daar vraagtekens bij zetten. Vita koos uiteindelijk voor het huwelijk, de carrière van haar man, voor kinderen; ze ried haar homoseksuele zoon aan toch te trouwen. Violet daarentegen was tegen het huwelijk en eiste als lesbienne een gelijkwaardige plek op in de wereld. Alleen gaf de wereld haar die plek niet.

 


1965, Violet en Osbert Sitwell, Villa dell'Ombrellino

 

Meer lezen?

  • Diana Souhami: Mrs Keppel and her daughter, Flamingo 1997
  • Louise De Salvo and Mitchell A. Leaska (ed): The letters of Via Sackville-West to Virginia Woolf, William Morrow and Company Inc, 1985
  • Philippe Jullian and John Phillips: Violet Trefusis a Biographie, Mariner Books, 1985